Bud-Çanaq oynağı artroplastikası
Artroplastika – öz funksiyalarını yetirə bilməyən ağrılı oynağın süni oynaqla əvəz edilməsidir. Eyni zamanda oynağın funksiyasını bərpa etmək üçün və ağrılardan azad olunmaq üçün həyata keçirilən cərrahi əməliyyat növüdür. Bir sıra xəstəliklərdə xüsusən artrit və oynaq travmaları zamanı funksiyası itirilmiş oynaq hissələri polad, titan, vanadiyum, alminium, kobalt, xrom, keramika kimi materiallardan hazırlanmış hissələr ilə dəyişdirilir, oynaqda ağrısız hərəkət bərpa edilir.
Bud-çanaq oynağı artroplastikası (bud-çanaq oynağı endoprotezi)
Bud çanaq oynağının artroplastikası ortopediyada tez-tez icra olunan cərrahi əməliyyat növüdür. Artroplastika zamanı bud-çanaq oynağının artrozları fonunda inkişaf edən dəyişikliklər və bud sümüyünün yuxarı ucunun (bud sümüyü boynunun və başının) sınıqlarında (xüsusən yaşlı insanlarda ) yaranan ağrı, hərəkət məhdudluğunu aradan qaldırmaq məqsədi ilə icra olunur.
Belə xəstələrdə konservativ müalicə metodlarının tətbiq edilməsinə baxmayaraq, xəstələrin şikayətləri davam edir və son müalicə seçimi olaraq artroplastika əməliyyatı seçilir. Bud – çanaq oynağının artroplastikası zamanı oynağın zədələnmiş sümük və qığırdaq toxumaları təmizlənir, yerinə metal, keramika və polietilendən təşkil olunmuş yeni oynaq hissələri yerləşdirilir. Bud sümüyü başının avaskulyar nekrozunda oynaq başını qidalandıran damar strukturlarında zədələnmə yaranır. Bu halda bud sümüyü başının sümük və qığırdaq hissələri çökmələrə məruz qalır ki, bu da nəticədə struktur dəyişikliyinə gətirib çıxarır. Belə hallarda bud-çanaq oynağının artroplastikası cərrahi əməliyyatı üçün zərurət yaradır.
Bud-çanaq oynağının artroplastikası yalnız bud-çanaq oynağı artrozlarında deyil, həmçinin yuxarıda qeyd olunduğu kimi travmalar zamanı bud sümüyünün yuxarı ucunun (bud sümüyü boynunun və başının) sınıqlarında bu nahiyyənin psevdoartrozlarında da tətbiq olunur. Bud-çanaq oynağı artroplastikası xəstələrin həyat fəaliyyətinin yaxşılaşmasına yönəldilmiş əməliyyat növüdür. Cərrahi əməliyyatın nə vaxt icra olunacağı xəstənin və cərrahın verəcəyi qərardan asılıdır. Xəstələrin vəziyyətini nəzərə alaraq cərrah xəstə üçün uyğun cərrahi metodun və implantın seçilməsinə qərar verir.
Total bud-çanaq oynağının artroplastikası
Oynaq artroplastikası zamanı komponentlər iki yolla fiksasiya edilir. Sementlə və sementsiz bud-çanaq oynağının artroplastikası.
Sementli bud-çanaq oynağı artroplastikasıda endoprotez sümüyə polimetil metakrilat adlandırılan tibbi bir yapışdırıcı ilə fiksasiya olunur. 1950-ci ildən istifadə edilməsinə başlanılmış ilk endoprotezlər zamanı sementlə fiksasiya istifadə edilmişdir. Uğurlu implantasiya zamanı sementli bud-çanaq endoprotezi uzun illər problem yaratmadan istifadəsi mümkündür. Üçüncü nəsil sementləmə texnikasının istifadəsi sementli bud-çanaq oynağı artroplastkasının ömrü uzanmasına səbəb olmuşdur. Sementlənəcək sahənin, yüksək təzyiqli su ilə yuyulması, tam qurudulması və sementləmənin yüksək qatılıqda maye şəklində olan sementlə istifadə edilməsi üçüncü nəsil sementləmə texnikasıdır. Yaşlı, sümüklərdə ciddi osteoparozu olan xəstələrdə sementli endoprotezlərin istifadə edilməsi məqsədə uyğundur.
Sementsiz endoprotezlər sirkə kasasına və bud sümüyü kanalına sement istifadə olunmadan yerləşdirilir. Ətraf sümük toxuması ilə implant komponentləri arasında 6-8 həftə ərzində bitişmə yaranır. Yaşlı və ciddi bir osteoparoz xaricində müasir dövrdə semetsiz endoprotezlər istifadə edilməkdədir.
İstifadə edilən materiallara görə aşağıdakı növləri vardır:
Metal baş – plastik oynaq çuxuru. İlk dizayn edilən və uzun illərdir istifadə edilən endoprotez tipidir. Son zamanlarda polietilendən hazırlanan plastik oynaq çuxuru texnologiyanın inkişafı nəticəsində keramik oynaq çuxuruna bənzər dözümlülükdədir.
Keramik baş – keramik oynaq çuxuru. Son illərdə istifadə edilməyə başlanan və sürtünməyə qarşı çox dözümlü olan bir sistemdir. Gənc, aktiv və bədən çəkisi çox olmayan qadınlarda istifadə edilməsinə üstünlük verilir.
Keramik baş – plastik oynaq çuxuru. Gənc, aktiv və bədən çəkisi az olan xəstələrdə istifadəsinə üstünlük verilir. Sürtülməyə qarşı dözümü olan bir sistemdir.
